Sau giai đoạn đầu tiên với 81.000 ví điện tử và tỷ lệ sử dụng 42%, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc (BOK) chính thức công bố giai đoạn hai của Dự án Hangang – thí điểm CBDC (đồng tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương). Điểm khác biệt quan trọng nhất: lần này, tiền thật của chính phủ sẽ được chuyển qua hệ thống, thay vì tiền ảo. Động thái này đánh dấu bước chuyển từ thử nghiệm khái niệm sang áp lực thực tế, đồng thời mở ra một loạt câu hỏi về kỹ thuật, kinh tế và xã hội.
Bối cảnh: Từ 8.100 ví đến nửa triệu người dùng
Dự án Hangang, tên mã của CBDC Hàn Quốc, bắt đầu thí điểm từ năm 2023. Giai đoạn một tập trung vào kiểm tra tính năng thanh toán cơ bản và khả năng mở rộng của hệ thống, chỉ giới hạn trong nhóm người dùng nhỏ. Kết quả: 81.000 ví được tạo, 42% trong số đó có giao dịch thực tế. Con số này không quá ấn tượng nếu so với tổng dân số 51 triệu người, nhưng đủ để BOK tự tin bước sang giai đoạn hai. Mục tiêu lần này là mở rộng lên 500.000 người dùng – gấp sáu lần – và quan trọng hơn, tích hợp các khoản chi tiêu thực tế từ ngân sách nhà nước, như trợ cấp xã hội, phúc lợi, hoặc thanh toán cho các dịch vụ công. Đây là bước thử nghiệm áp lực thực sự đầu tiên trên thế giới ở quy mô này.
Cốt lõi kỹ thuật: Giải pháp bị che khuất?
Mặc dù BOK công bố thông tin về quy mô và tiến độ, chi tiết kỹ thuật vẫn là một ẩn số. Không có tài liệu nào về cơ chế đồng thuận, kiến trúc mạng, hay mã nguồn được công khai. Điều này khiến cộng đồng blockchain và các chuyên gia bảo mật không thể đánh giá độc lập. Các CBDC thường sử dụng sổ cái phân tán phi tập trung hạn chế hoặc thậm chí cơ sở dữ liệu tập trung, khác xa với các blockchain công khai như Ethereum. Nếu Dự án Hangang đi theo hướng đó, nó sẽ không mang lại giá trị đổi mới cho ngành crypto, mà chỉ là một hệ thống thanh toán kỹ thuật số truyền thống được nâng cấp.
Tuy nhiên, một tín hiệu đáng chú ý: giai đoạn hai không yêu cầu nâng cấp hạ tầng lớn. Việc mở rộng từ 81.000 lên 500.000 người dùng chủ yếu là vấn đề vận hành và tiếp thị, không phải kiến trúc. Điều này cho thấy BOK đã có một nền tảng tương đối ổn định ngay từ đầu. Nhưng nếu không có audit độc lập, rủi ro bảo mật tiềm ẩn vẫn hiện hữu – nhất là khi tiền thật bắt đầu chảy.
Góc nhìn trái chiều: CBDC – Cứu tinh hay kẻ thù của phi tập trung?
Đối với những người theo đuổi tiền điện tử phi tập trung, CBDC là một con dao hai lưỡi. Một mặt, nó xác nhận tính hữu ích của công nghệ blockchain trong thanh toán và quản lý tiền tệ. Mặt khác, nó tập trung hóa hoàn toàn quyền kiểm soát vào tay chính phủ. Hệ thống do ngân hàng trung ương vận hành, có khả năng theo dõi từng giao dịch, đóng băng tài khoản, hoặc thậm chí áp đặt lãi suất âm. Điều này trái ngược hoàn toàn với tinh thần tự chủ và khả năng chống kiểm duyệt của Bitcoin.
Dự án Hangang càng làm rõ rằng CBDC là công cụ của nhà nước để tăng cường giám sát tài chính. Tỷ lệ sử dụng 42% cho thấy người dân vẫn còn dè dặt, có thể do lo ngại về quyền riêng tư. Nếu giai đoạn hai không giải quyết được vấn đề này, làn sóng phản đối từ xã hội dân sự có thể làm chậm tiến trình. Ngược lại, nếu thành công, nó sẽ định hình lại thị trường thanh toán Hàn Quốc, đe dọa trực tiếp đến các dịch vụ tư nhân như KakaoPay hay Toss.
Kết luận: Thí điểm không chỉ là công nghệ, mà là cuộc đua về lòng tin
Việc BOK đưa tiền thật vào thí điểm là một bước tiến thực chất, nhưng thành công cuối cùng không nằm ở số lượng ví hay giao dịch, mà ở việc người dân có chấp nhận từ bỏ một phần quyền riêng tư để đổi lấy sự tiện lợi và an toàn từ đồng tiền quốc gia kỹ thuật số hay không. Các nhà đầu tư crypto nên theo dõi chặt chẽ phản ứng xã hội tại Hàn Quốc trong những tháng tới, vì nó sẽ cung cấp bài học quý giá cho các quốc gia khác đang theo đuổi CBDC. Nếu mô hình Hàn Quốc thất bại vì vấn đề quyền riêng tư, toàn bộ ngành CBDC toàn cầu có thể phải điều chỉnh hướng đi.