Sáng 14/7, Goldman Sachs (GS.N) gây bất ngờ khi công bố doanh thu giao dịch cổ phiếu quý 2 đạt 7,42 tỷ USD, vượt xa mức dự báo 5,02 tỷ USD. Mảng FICC (thu nhập cố định, ngoại hối và hàng hóa) cũng tăng 32% so với cùng kỳ. Cổ phiếu ngân hàng này tăng hơn 2% trong phiên giao dịch trước giờ mở cửa. Thoạt nhìn, đây chỉ là một báo cáo tài chính đơn thuần của Phố Wall. Nhưng với tư cách là một nhà nghiên cứu CBDC từng theo dõi dòng tiền toàn cầu suốt 7 năm qua, tôi thấy trong những con số này ẩn chứa một câu chuyện sâu xa hơn về thanh khoản, biến động và sự dịch chuyển của các trung tâm tài chính. Và câu chuyện đó có liên quan mật thiết đến tương lai của blockchain, stablecoin và tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC).
Bối cảnh vĩ mô mà chúng ta đang sống không đơn giản. Goldman Sachs kiếm được nhiều tiền từ giao dịch FICC – đó là dấu hiệu của sự biến động mạnh trên thị trường trái phiếu và ngoại hối. Biến động này đến từ bất ổn địa chính trị, lạm phát dai dẳng và sự phân hóa chính sách tiền tệ giữa các ngân hàng trung ương. Nhưng có một điểm nghịch lý: trong khi các ngân hàng truyền thống hưởng lợi từ biến động, thì khối lượng giao dịch trên các sàn DeFi lại giảm 40% trong cùng quý. Dòng tiền đang chảy về đâu? Một phần chảy vào các quỹ ETF Bitcoin – được phê duyệt đầu năm 2024 – nhưng phần lớn vẫn nằm trong hệ thống tài chính cũ. Lý do rất đơn giản: crypto chưa có cơ chế thanh khoản ổn định và được quản lý để cạnh tranh với thị trường trái phiếu chính phủ.
Đây là lúc tôi nhìn lại hành trình của mình. Năm 2017, khi cơn sốt ICO bùng nổ, tôi đã dành ba tháng theo dõi dòng tiền từ Trung Quốc và Hàn Quốc đổ vào dự án Global Liquidity Token. Kết quả là một bài học đắt giá: ICO sụp đổ vì thiếu nền tảng vĩ mô. ICO là giấc mơ, CBDC là thực tế. Năm 2020, tôi thử nghiệm MacroFarm – một giao thức yield farming gắn với lạm phát khu vực – và thất bại sau 6 tháng. Nhưng từ những thất bại đó, tôi khám phá ra một công thức phân bổ thanh khoản dựa trên dữ liệu lạm phát toàn cầu. Công thức ấy đã thu hút sự chú ý của nhóm nghiên cứu CBDC tại Đại học Southern California, và giờ đây tôi đang tham gia dự án CBDC Pulse – thu thập dữ liệu vĩ mô để tối ưu hóa phát hành CBDC.
Quay trở lại với báo cáo của Goldman Sachs. Doanh thu FICC tăng 32% có nghĩa là các nhà giao dịch đang đặt cược lớn vào sự thay đổi lãi suất và tỷ giá. Điều này vô tình tạo ra một cơ hội cho CBDC: khi thế giới cần một hệ thống thanh toán xuyên biên giới nhanh hơn, minh bạch hơn, và không phụ thuộc vào các ngân hàng đại lý truyền thống. CBDC chính là công cụ để các ngân hàng trung ương giành lại quyền kiểm soát tiền tệ trong kỷ nguyên số. Nhưng liệu các CBDC có lặp lại sai lầm của ICO? Năm 2021, tôi quan sát cơn sốt NFT và đầu tư vào LiquiPunks – một dự án gắn với chỉ số thanh khoản on-chain. Dự án chết sau 2 tháng vì không có cộng đồng. Bài học: công nghệ tốt chưa đủ, cần có sự chấp nhận từ thị trường và khuôn khổ pháp lý rõ ràng.
Hiện tại, nhiều người cho rằng crypto đã tách rời khỏi thị trường truyền thống (decoupling). Nhưng tôi cho rằng đó là ảo tưởng. Khi thanh khoản toàn cầu thắt chặt, crypto cũng chịu áp lực. Bằng chứng là Bitcoin ETF được phê duyệt năm 2024, nhưng dòng vốn vào ETF vẫn phụ thuộc vào lãi suất USD. Goldman Sachs báo lãi từ giao dịch, nhưng nếu Fed tăng lãi suất thêm 50 điểm cơ bản, mọi tài sản rủi ro đều giảm. Điều khác biệt duy nhất là crypto có thể là kênh trú ẩn trong dài hạn nếu nó trở thành tài sản dự trữ toàn cầu. Nhưng để làm được điều đó, cần có sự kết hợp giữa stablecoin thuật toán ổn định (không giống Terra Luna) và CBDC do chính phủ hậu thuẫn.
Từ kinh nghiệm cá nhân, tôi thấy rằng 90% các dự án tự xưng là Bitcoin Layer2 thực chất là Ethereum đổi thương hiệu để câu view. Cộng đồng Bitcoin thực thụ không công nhận chúng. Trong khi đó, các CBDC đang được phát triển âm thầm nhưng bài bản hơn nhiều. Dự án CBDC Pulse mà tôi tham gia đã thu thập dữ liệu từ 20 quốc gia, bao gồm chỉ số lạm phát, tốc độ lưu thông tiền và tỷ lệ thâm nhập internet. Mục tiêu là tạo ra một mô hình phát hành CBDC thích ứng với từng khu vực, giống như MacroFarm từng mơ ước nhưng nay có đủ dữ liệu và sự hậu thuẫn của chính phủ.
Vậy thông điệp là gì? Đừng nhìn vào Goldman Sachs để đoán hướng đi của Bitcoin. Hãy nhìn vào dòng chảy thanh khoản toàn cầu. Khi các ngân hàng trung ương in tiền, crypto tăng. Khi họ thắt chặt, crypto giảm. Nhưng ở giữa, một cuộc chuyển đổi nền tảng đang diễn ra: các CBDC sẽ thay thế dần tiền mặt, và crypto sẽ tồn tại song song như một tài sản đầu cơ và lưu trữ giá trị phi tập trung. Điều này nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng đó là bản chất của thị trường: vừa hợp tác vừa cạnh tranh.
Cuối cùng, tôi muốn nhấn mạnh một góc nhìn phản trực giác: Goldman Sachs kiếm tiền từ biến động, nhưng CBDC lại muốn giảm biến động. Liệu có xung đột lợi ích? Tôi cho rằng đây là cơ hội cho các nhà phát triển DeFi: hãy xây dựng các sản phẩm phái sinh dựa trên dữ liệu CBDC để các ngân hàng đầu tư có thể phòng hộ rủi ro. Đó là mảnh ghép còn thiếu trong hệ sinh thái hiện tại. Và nếu bạn hỏi tôi có lạc quan không? Tôi trả lời: ICO là giấc mơ, CBDC là thực tế. Nhưng DeFi vẫn là tương lai.
Hãy nhìn vào những con số. Goldman Sachs giao dịch 7,42 tỷ USD cổ phiếu trong một quý. Toàn bộ khối lượng giao dịch trên Uniswap V2 trong cùng kỳ chỉ đạt 2,1 tỷ USD. Vẫn còn một khoảng cách rất lớn. Nhưng khoảng cách đó đang thu hẹp dần khi các Layer2 như Arbitrum và Optimism giảm phí. Và khi dữ liệu blob post-Dencun bão hòa (tôi dự đoán trong vòng hai năm), phí gas sẽ tăng gấp đôi, buộc các rollup phải cạnh tranh về hiệu quả. Lúc đó, những ai xây dựng hạ tầng vững chắc sẽ thắng.
Tôi kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi: bạn đã sẵn sàng cho một thế giới nơi CBDC và crypto cùng tồn tại, hay bạn vẫn mơ về ICO? Câu trả lời nằm ở cách bạn chuẩn bị hôm nay.