Nếu lý tưởng là bản đồ, thì chúng ta đã vẽ gì hôm nay?
Khi tôi đọc báo cáo của BeInCrypto về sự chậm lại của chi tiêu AI, một điều gì đó quen thuộc vang lên trong tôi. Không phải vì tôi là chuyên gia AI, mà vì tôi đã thấy kịch bản này trước đây trong blockchain. Năm 2017, tôi đầu tư 3 ETH vào Augur vì tin vào thị trường dự đoán phi tập trung. Dự án thất bại sau 2 năm, nhưng tôi học được rằng thất bại của token không đồng nghĩa với thất bại của lý tưởng. Hôm nay, khi AI spending chậm lại, tôi tự hỏi: liệu blockchain infrastructure spending có đang đi trên cùng con đường?
Context: Bối cảnh giao thức và thị trường
Bloomberg vừa đưa tin rằng chi tiêu cho AI infrastructure — từ GPU đến trung tâm dữ liệu — đang giảm tốc. Các nhà phân tích tại Goldman Sachs ước tính rằng đến cuối năm 2026, chi tiêu AI hàng năm có thể vượt 800 tỷ USD, nhưng tốc độ tăng trưởng đã chậm lại. BlackRock phản bác, cho rằng các công ty AI hàng đầu vẫn tạo ra lợi nhuận thực sự. Nhưng đối với tôi, điều thú vị là sự tương đồng với blockchain: cả hai ngành đều đang trải qua một chu kỳ bùng nổ chi tiêu vốn, nơi kỳ vọng về lợi nhuận tương lai đang đẩy giá trị tài sản lên cao, nhưng dòng tiền thực tế chưa xác nhận.
Trong blockchain, chúng ta đã chứng kiến điều này với các L2, ZK-rollups, và cầu nối cross-chain. Hàng tỷ USD đã được đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nhưng TVL và khối lượng giao dịch thực tế không tăng tương xứng. Theo dữ liệu từ L2Beat, tổng TVL của các L2 Ethereum đã chững lại ở mức khoảng 40 tỷ USD kể từ tháng 3 năm 2025, trong khi chi phí phát triển và marketing vẫn tiếp tục tăng. Đây là dấu hiệu của một sự chậm lại tương tự: đầu tư vượt quá nhu cầu thực tế.
Core: Phân tích kỹ thuật và giá trị
Hãy nhìn vào cấu trúc vốn của blockchain infrastructure. Tôi đã dành nhiều tháng nghiên cứu các dự án như Celestia, EigenLayer, và Arbitrum. Điều tôi thấy là một sự phụ thuộc ngày càng tăng vào "chi tiêu phòng thủ" — các dự án đầu tư vào bảo mật, khả năng mở rộng, và thanh khoản chỉ để không bị tụt lại phía sau, giống như các siêu công ty đám mây trong AI. Điều này tạo ra một vòng xoáy: mỗi dự án phải chi tiêu nhiều hơn đối thủ để giữ thị phần, dẫn đến lợi nhuận biên giảm và rủi ro tập trung hóa gia tăng.
Một ví dụ cụ thể: chi phí thực thi cho Ethereum L2. Theo dữ liệu on-chain, phí gas trên các L2 như Arbitrum và Optimism đã giảm mạnh sau Dencun, nhưng doanh thu từ sequencer của chúng vẫn thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Điều này cho thấy chi tiêu vốn cho cơ sở hạ tầng (cầu nối, oracle, ZK proof generation) không được đền đáp bằng doanh thu giao dịch thực tế. Trong khi đó, các dự án tiếp tục huy động vốn với mức định giá cao, dựa trên câu chuyện tăng trưởng tương lai. Đây là một dấu hiệu cảnh báo: nếu doanh thu không bắt kịp, chúng ta có thể thấy một làn sóng điều chỉnh, tương tự như sự sụp đổ của các quỹ AI đầu cơ.
Tôi nhớ lại năm 2022, khi thị trường gấu đến, nhiều đồng nghiệp rời bỏ ngành. Tôi ở ẩn 2 tháng để nghiên cứu Celestia và modular blockchain. Bài báo cáo 15 trang của tôi về Data Availability Sampling được Ethereum Research đăng lại. Đó là khoảnh khắc tôi nhận ra rằng: công nghệ thực sự có giá trị, nhưng thị trường thường định giá sai nó trong ngắn hạn. Sự chậm lại của chi tiêu blockchain infrastructure không nhất thiết là xấu — nó có thể là cơ hội để loại bỏ những dự án yếu kém và tập trung vào những gì thực sự hữu ích.
Contrarian: Góc nhìn phản trực giác
Hầu hết mọi người sợ sự chậm lại chi tiêu. Họ nghĩ rằng nó báo hiệu sự kết thúc của chu kỳ tăng trưởng. Nhưng tôi cho rằng điều ngược lại mới đúng. Sự chậm lại chi tiêu blockchain infrastructure có thể là một tín hiệu tốt cho sự phi tập trung hóa thực sự.
Khi các dự án lớn cắt giảm chi tiêu, họ buộc phải tìm kiếm hiệu quả. Điều này có nghĩa là các giải pháp rẻ hơn, như ZK-rollups với chi phí chứng minh thấp hơn, hoặc các cơ chế đồng thuận nhẹ hơn, sẽ trở nên hấp dẫn hơn. Hơn nữa, chi phí cơ sở hạ tầng giảm sẽ làm giảm rào cản gia nhập cho các dự án nhỏ, thúc đẩy cạnh tranh và đa dạng hóa. Tôi từng chứng kiến điều này trong DeFi Summer 2020: khi Uniswap và MakerDAO phát triển, họ đã tạo ra không gian cho hàng trăm dự án nhỏ hơn phát triển. Sự chậm lại chi tiêu không phải là sự kết thúc, mà là sự chín muồi của thị trường.
Một điểm mù khác: sự tập trung hóa thị trường. Giống như S&P 500 nơi 20 cổ phiếu lớn nhất chiếm 50,8% vốn hóa, trong blockchain, Bitcoin và Ethereum chiếm hơn 60% tổng vốn hóa thị trường. Sự chậm lại chi tiêu có thể làm giảm sự thống trị này, vì các dự án nhỏ có thể tận dụng cơ sở hạ tầng giá rẻ để xây dựng các ứng dụng có giá trị thực tế. Đây là cách thị trường tự điều chỉnh: không phải bằng cách ép buộc, mà bằng cách tạo ra cơ hội cho những người chơi mới.
Takeaway: Tầm nhìn tiến bộ
Vậy, chúng ta đang ở đâu? Tôi tin rằng sự chậm lại chi tiêu blockchain infrastructure là một tín hiệu cần thiết cho sự trưởng thành của ngành. Nó buộc chúng ta phải đặt câu hỏi: liệu chúng ta đang xây dựng vì lý tưởng phi tập trung, hay chỉ đang chạy theo dòng vốn? Như tôi đã viết trong bản tuyên ngôn "Từ tâm huyết đến thể chế" năm 2024: lý tưởng hóa là bản đồ, thực thi là chân đi.
Hãy nhìn vào những gì đang xảy ra: các dự án như Celestia và EigenLayer đang cung cấp cơ sở hạ tầng với chi phí thấp hơn, giúp các ứng dụng phi tập trung thực sự có thể tồn tại. Sự chậm lại chi tiêu không phải là kết thúc, mà là cơ hội để chúng ta xây dựng một hệ sinh thái bền vững hơn. Câu hỏi cuối cùng: bạn có sẵn sàng đi bộ trên con đường này, ngay cả khi không có bản đồ chi tiêu?