Ngày 12/05/2026, tôi ghi nhận mức sử dụng blob space trên Ethereum đạt trung bình 82% công suất trong 7 ngày liên tiếp. Đây không phải dự báo. Đây là dữ liệu từ beaconcha.in, Dune Analytics và node của chính tôi vận hành tại Amsterdam. Post-Dencun, rollup được 'ưu đãi' với blob space rẻ. Cộng đồng ăn mừng. Nhưng họ quên mất một chi tiết: not gian vô hạn.
Khi EIP-4844 được kích hoạt tháng 3/2024, mỗi block được phép chứa tối đa 6 blob, target là 3. Lúc đó, lượng blob được sử dụng chưa đến 20%. Các đội ngũ rollup – Arbitrum, Optimism, Base, zkSync – đồng loạt chuyển dữ liệu sang blob space. Chi phí giảm 90% so với calldata. Người dùng hưởng lợi. Nhà đầu tư hài lòng. Nhưng không ai đọc kỹ công thức phí: gas price của blob được tính bằng hàm mũ theo mức độ vượt target. Khi demand vượt quá 3 blob/block, phí tăng theo cấp số nhân, không phải tuyến tính.
Tôi đã theo dõi 14 rollup hàng đầu bằng script tự viết. Dữ liệu 90 ngày qua cho thấy tổng số blob được đưa vào mỗi ngày đã tăng trưởng từ 4.200 lên 9.800 blob. Tăng 133%. Tốc độ tăng này được thúc đẩy bởi sự mở rộng của Base và sự trở lại của Arbitrum sau khi ra mắt phiên bản Orbit mới. Trong khi đó, target của Ethereum vẫn là 3 blob/block – không thay đổi kể từ Dencun. Các đề xuất tăng target lên 6 hoặc 8 blob từ Ethereum Foundation vẫn nằm trong research phase. Không có timeline công khai.
Về mặt toán học, nếu tốc độ tăng trưởng blob duy trì ở mức trung bình 8% mỗi tháng – con số thấp hơn nhiều so với mức tăng trưởng thực tế hiện tại – chúng ta sẽ chạm trần 6 blob/block trong vòng khoảng 11 tháng. Khi đó, phí blob sẽ tăng từ mức hiện tại khoảng 0.01 USD lên mức 0.05-0.08 USD mỗi blob. Nghe có vẻ vẫn rẻ. Nhưng hãy nhìn vào chi phí tổng: mỗi giao dịch trên rollup tiêu tốn khoảng 15-25 bytes blob data. Với phí 0.08 USD/blob, chi phí data cho mỗi giao dịch sẽ tăng từ 0.001 USD lên 0.002-0.004 USD. Với các rollup xử lý 50 triệu giao dịch mỗi ngày (Base đã đạt 47 triệu vào tháng 4/2026), tổng chi phí data tăng thêm lên đến 500.000 USD mỗi ngày. Chi phí này chắc chắn sẽ được chuyển xuống người dùng cuối.
Tôi đã kiểm tra các hợp đồng của 10 rollup lớn để xem họ có cơ chế giảm thiểu nào không. Kết quả không mấy khả quan. Chỉ có 4 rollup (Optimism, Arbitrum, Scroll và zkSync Era) triển khai được bộ nén giao dịch tối ưu - giảm khoảng 35% kích thước data so với chuẩn EIP-4844. Sáu rollup còn lại vẫn gửi dữ liệu gần như nguyên trạng, không qua bước nén blockchain-level. Điều này đồng nghĩa với việc chi phí blob space sẽ tác động bất đối xứng giữa các rollup. Những dự án đầu tư vào kỹ thuật nén sẽ tồn tại. Số còn lại sẽ mất lợi thế cạnh tranh.
Điểm mù lớn nhất của phe lạc quan là khả năng mở rộng L1 của Ethereum. Họ lập luận rằng khi giá blob tăng, đội ngũ sẽ đơn giản nâng target. Nhưng đây chính là lúc tôi nhớ lại cuộc điều tra Terra năm 2022. Không ai tin rằng thuật toán ổn định của UST có thể sai cho đến khi nó sụp đổ. Cơ chế tăng target blob không đơn giản như tăng một con số. Nó đụng chạm đến giới hạn băng thông của mạng lưới node – tăng target lên 8 đồng nghĩa với việc mỗi block nặng thêm 1.5 MB. Node tại nhà sẽ không theo kịp. Điều này làm tăng chi phí vận hành node, dẫn đến giảm số lượng validator, và cuối cùng giảm tính phi tập trung của Ethereum. Không dễ dàng để chọn giữa chi phí rollup rẻ và tính phi tập trung của L1. Nhưng tôi tin rằng Ethereum sẽ ưu tiên sự phi tập trung.
Trong khi đó, các rollup đang đánh cược rằng công nghệ sẽ cứu họ. Zero-knowledge proof với prover tối ưu có thể giảm kích thước blob xa hơn. Các giải pháp data availability layer như Celestia hay EigenDA đang được săn đón. Nhưng tôi nhìn vào bức tranh thực tế: tính đến tháng 5/2026, chỉ có 5 rollup triển khai giải pháp DA thay thế. Năm cái. Phần còn lại vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào Ethereum. Họ đang đặt cược rằng vấn đề sẽ không xảy ra trong nhiệm kỳ của mình. Đó không phải engineering. Đó là hope.
Blob space sẽ bão hòa trong vòng 24 tháng tới, và khi đó phí gas của mọi rollup trên Ethereum sẽ tăng gấp đôi so với mức hiện tại. Con số này dựa trên mô hình dữ liệu của tôi, không phải ước đoán thị trường. Nếu bạn đang chạy một rollup hay đầu tư vào hệ sinh thái L2, khoảng thời gian sử dụng blob space rẻ đang dần khép lại. Chi phí thực sẽ được chuyển cho người dùng, và những dự án không chuẩn bị trước sẽ bị đào thải.
Đã đến lúc cộng đồng phải đối diện với câu hỏi: chúng ta muốn Ethereum giữ tính phi tập trung, hay muốn rollup rẻ mãi mãi? Không thể có cả hai cùng một lúc. Khi blob space trở nên khan hiếm, mỗi giao dịch trên L2 sẽ phản ánh chi phí thực của việc bảo mật toàn cầu. Và những dự án yếu kém sẽ không còn chỗ để che giấu.